نقشه گسترده اکتشاف نفت و گاز در خشکی و دریا

به گزارش هشدار زودهنگام انرژی، فعالیت اکتشافی از شناسایی و مطالعه ساختارهای زمین‌شناسی آغاز می‌شود و با طی کردن مراحل ارزیابی، حفاری و تثبیت کشف، می‌تواند منجر به توسعه یک میدان جدید و ورود آن به چرخه تولید شود. ایران بیش از یک قرن سابقه فعالیت نفتی دارد، اما جست‌وجوی ذخایر جدید متوقف نمانده است. آمارهای دو سال اخیر نشان می‌دهد از مهرماه ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۵، مجموعاً ۲۳ هزار و ۸۳۴ متر حفاری اکتشافی انجام شده، عملیات ۸ حلقه چاه اکتشافی به پایان رسیده، ۱۳ هدف اکتشافی نفت و گاز به مرحله بلوغ رسیده و برای ۹ هدف دیگر نیز مصوبه هیئت‌مدیره شرکت ملی نفت ایران جهت حفاری اخذ شده است.

میدان گازی تخته در شمال‌غرب شهرستان خنج و در فاصله حدود ۳۵ کیلومتری میدان‌های شانول و هما، با حجم گاز درجای حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد فوت‌مکعب و گاز قابل استحصال حدود ۵ هزار و ۷۰۰ میلیارد فوت‌مکعب (با ضریب بازیافت تقریبی ۷۲ درصد) و ارزش اقتصادی حدود ۴۵ میلیارد دلار، یکی از بارورترین کشف‌های اخیر در پهنه زاگرس است. میدان پازن نیز در همین پهنه با حدود ۲۰۰ میلیون بشکه نفت درجا شناسایی شده و اثبات یکپارچگی ستون نفت در بخش سروک پایینی میدان‌های آذر و چنگوله، به اندازه ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون بشکه نفت درجا به منابع شناخته‌شده افزوده است. گسترش مطالعات اکتشافی به بخش‌هایی از جنوب، غرب، مرکز، جنوب‌شرق و مکران و همچنین پهنه کپه‌داغ غربی در شمال‌شرق، نشان می‌دهد نقشه اکتشاف ایران محدود به مناطق نفت‌خیز جنوب نیست.

اکتشاف نفت و گاز همواره با عدم قطعیت همراه است، زیرا پیش از حفاری نمی‌توان درباره حجم، کیفیت و قابلیت اقتصادی یک ذخیره نظر قطعی داد. به همین دلیل، بخش عمده تلاش اکتشافی پیش از رسیدن دکل به محل چاه و در قالب مطالعات زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی، شناسایی ساختارها، تکمیل اطلاعات، بلوغ هدف و تصویب حفاری انجام می‌شود. در مرحله حفاری نیز مدیریت ریسک اهمیت ویژه‌ای دارد؛ در عملیات اخیر از طراحی سیال هوا و کف و روش‌های نامتعارف راندن رشته‌های جداری برای کاهش ریسک بهره برده شده و در چاه رگ‌سفید ۱۵۳، راندن سه رشته جداری در شرایط دشوار ناشی از جنگ ۱۲روزه انجام شد.

آینده اکتشاف ایران به سمت پهنه‌های دریایی نیز جهت‌گیری دارد. در دریای خزر، برنامه ازسرگیری حفاری اکتشافی در آب‌های عمیق با استفاده از سکوی نیمه‌شناور امیرکبیر در دستور کار قرار گرفته و در پی ادامه فعالیت‌های پیشین در ساختار سردار جنگل است. در خلیج فارس نیز اکتشاف دریایی بار دیگر روی میز آمده است. نکته قابل تأمل این است که کشف ذخیره به معنای آغاز تولید نیست؛ پس از کشف، مسیر ارزیابی دقیق‌تر، تعیین حجم قابل برداشت، مطالعات اقتصادی، طراحی توسعه، تأمین سرمایه، حفاری‌های توسعه‌ای و احداث تأسیسات پیش رو است. از این رو، اهمیت اکتشاف نه فقط در تعداد چاه‌ها و حجم کشف، بلکه در اتصال منابع شناسایی‌شده به توسعه و تولید نهایی سنجیده می‌شود. تولید امروز حاصل اکتشاف و توسعه سال‌های گذشته است و تولید آینده به عملیات و تصمیمات اکتشافی امروز وابسته خواهد بود. گسترش نقشه اکتشاف به پهنه‌های جدید خشکی و دریایی، استفاده از فناوری برای کاهش ریسک حفاری و کوتاه‌کردن فاصله میان کشف و توسعه، سه حلقه‌ای هستند که می‌توانند نتیجه فعالیت‌های اکتشافی امروز را به پشتوانه تولید فردای صنعت نفت تبدیل کنند.