تلاش دشوار برای ساخت خط لوله گاز تاپی از میان افغانستان

تاریخ: ۱۳ اوت ۲۰۲۶

مقامات ترکمن و افغان می‌گویند ساخت بخش ۱۵۳ کیلومتری سرحت‌آباد-هرات پروژه تاپی در حال پیشرفت است، هرچند شواهد مستقل از سرعت کار محدود است. دو طرف به سمت تأمین گاز ترکمنستان برای هرات حرکت کرده‌اند، اما قیمت‌گذاری، حجم عرضه و سایر شروط مهم تجاری هنوز نهایی نشده‌اند. بردی‌محمداف همچنین پروژه‌های برق، فیبر نوری، راه‌آهن و لجستیک را مطرح کرد، اما این گفت‌وگوها فراتر از تاپی، تعهدات جدید و ملموسی به همراه نداشت.

در میان انبوهی از لفاظی‌های امیدوارانه پیرامون ساخت خط لوله ترانس-افغانستان که قرار است گاز طبیعی را از ترکمنستان به آسیای جنوبی منتقل کند، یافتن نشانه‌های ملموس از پیشرفت دشوار است.

این خط لوله که به نام تاپی (TAPI) (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند) شناخته می‌شود، دهه‌هاست که روی میز طراحان قرار دارد. ساخت نخستین بخش این مسیر، یعنی قطعه ۱۵۳ کیلومتری از مرز ترکمنستان در سرحت‌آباد تا شهر هرات در غرب افغانستان، به گفته اکثر منابع به کندی در حال پیشرفت است.

سفر بردی‌محمداف به کابل؛ شعار بدون دستاورد

گربانگلی بردی‌محمداف، رهبر عالی ترکمنستان، در ۱۰ اوت سفری کوتاه به افغانستان داشت تا درباره شتاب‌بخشی به پروژه تاپی و گسترش روابط تجاری گفت‌وگو کند. گزارش‌های منتشرشده توسط رسانه‌های دولتی ترکمنستان عموماً فاقد محتوای مشخصی بودند و بیشتر بر این تأکید داشتند که «سیاست خارجی صلح‌طلبانه ترکمنستان به توسعه پایدار در منطقه کمک می‌کند.»

هر دو طرف ترکمن و افغان بارها بر اهمیت پروژه تاپی تأکید کرده و اصرار ورزیدند که این پروژه در حال پیشرفت است. اما منابع رسمی جزئیات چندانی فراتر از چند آمار کلی مانند «حضور حدود ۷۰۰ متخصص ترکمن و بیش از ۳۰۰ دستگاه تجهیزات تخصصی در فرآیند ساخت» ارائه نکردند.

تفاهم‌نامه گاز برای هرات؛ بدون قیمت مشخص

مهم‌ترین تحول در جریان سفر بردی‌محمداف، امضای سندی شبیه به «تفاهم‌نامه» (Letter of Intent) بود که طبق گزارش‌ها خطوط کلی شرایط ارسال گاز ترکمنستان به منطقه هرات را مشخص می‌کند. این سند همچنین به احتمال مشارکت ترکمنستان در ایجاد یک شبکه توزیع گاز منطقه‌ای در هرات اشاره دارد.

اما یک توافق واقعی عرضه گاز هنوز فاصله زیادی تا نهایی‌شدن دارد. دشوارترین جزئیات، از جمله قیمت‌گذاری و حجم عرضه، همچنان باید مذاکره شوند. عشق‌آباد نیز سابقه‌ای طولانی در مقاومت برای تعیین قیمت قطعی گاز صادراتی خود دارد.

ملا عبدالغنی برادر، معاون نخست‌وزیر افغانستان، طبق گزارش‌ها فشار زیادی بر بردی‌محمداف برای نهایی‌کردن توافق قیمت‌گذاری وارد کرد، اما نتیجه فوری حاصل نشد. در بیانیه‌ای از سوی دولت افغانستان که توسط خبرگزاری ترند نقل شده، آمده است:

«یک توافق بلندمدت باید منعقد شود که شامل شرایط ساده‌شده و مکانیسمی منعطف برای بازنگری در توافق باشد.»

پروژه‌های اتصال منطقه‌ای؛ وعده‌های بی‌نتیجه

بردی‌محمداف همچنین خواهان پیشبرد سایر پروژه‌های اتصالی بود، از جمله ساخت یک خط انتقال برق ترکمنستان-افغانستان-پاکستان و یک کابل فیبر نوری همراه آن. وی در جریان سفر خود همچنین تمایل خود را برای افزایش تجارت مرزی ابراز کرد و بندر ترکمن‌باشی ترکمنستان در دریای خزر را به عنوان دروازه‌ای بالقوه برای صادرات افغانستان به بازارهای غربی معرفی کرد.

وی برای تقویت روابط اقتصادی، پیشنهاد ایجاد یک «مرکز لجستیک یکپارچه» برای کاهش زمان ترانزیت بارهای زمینی و ریلی را نیز مطرح کرد. با این حال، هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینکه این گفت‌وگوها به توافق مشخصی برای پیشبرد این مفاهیم منجر شده باشد، مشاهده نشد.

منبع: Eurasianet.org